Próchnica zębów to jedna z najczęstszych chorób jamy ustnej, rozwijająca się na skutek działania bakterii demineralizujących szkliwo i zębinę. Klasyczne leczenie polega na mechanicznym usunięciu tkanek objętych procesem chorobowym i wypełnieniu ubytku materiałem kompozytowym. Jednak stomatologia XXI wieku coraz częściej sięga po metody wspomagające i mniej inwazyjne, których celem jest zatrzymanie lub spowolnienie rozwoju próchnicy – jednym z takich rozwiązań jest ozonoterapia.
Ozon w stomatologii – czym jest i jak działa?
Ozon (O₃) to gaz składający się z trzech atomów tlenu, znany z bardzo silnych właściwości utleniających. W stomatologii wykorzystuje się go w postaci gazowej, a także w roztworach wodnych i olejowych. Jego działanie polega na:
- Niszczeniu bakterii próchnicotwórczych (np. Streptococcus mutans),
- Przerywaniu łańcucha metabolicznego mikroorganizmów,
- Oczyszczaniu porowatych struktur szkliwa i zębiny,
- Wspieraniu procesów remineralizacji,
- Działaniu przeciwzapalnym i antyseptycznym.
Zabieg ozonowania odbywa się w warunkach ambulatoryjnych, bez bólu i bez konieczności stosowania znieczulenia. Jest więc szczególnie ceniony w profilaktyce stomatologicznej oraz leczeniu dzieci i pacjentów z dentofobią.
Jak wygląda zabieg ozonoterapii w leczeniu próchnicy?
Zabieg ozonowania trwa zaledwie kilkadziesiąt sekund. Przebiega według następującego schematu:
- Diagnostyka – lekarz ocenia, czy zmiana kwalifikuje się do leczenia ozonem (zwykle we wczesnym stadium).
- Oczyszczenie zęba – usunięcie biofilmu i osadu.
- Izolacja pola zabiegowego – np. przy użyciu koferdamu lub wałków ligniny.
- Aplikacja ozonu – gaz aplikowany specjalną końcówką do miejsca objętego zmianą.
- Płukanie i ewentualna remineralizacja – zastosowanie preparatów zawierających fluorki lub hydroksyapatyt.
W wielu przypadkach nie ma konieczności ingerencji mechanicznej (borowania) – pod warunkiem, że próchnica nie przekroczyła granicy szkliwno-zębinowej lub miazgi.
W jakich przypadkach warto rozważyć leczenie ozonem?
Ozonoterapia nie zastępuje klasycznego leczenia, ale może być stosowana jako skuteczne uzupełnienie w poniższych przypadkach:
1. Początkowa próchnica (white spot lesions)
Zmiany próchnicowe widoczne jako matowe, białe plamy można zatrzymać, stosując ozonoterapię wspólnie z remineralizacją.
2. Ubytki powierzchowne
W sytuacjach, gdy zmiana jest płytka, ozon może pomóc ograniczyć rozwój bakterii i zapobiec konieczności borowania.
3. Leczenie dzieci i pacjentów z dentofobią
Brak dźwięku turbiny, bólu i igły sprawia, że metoda ta cieszy się wysoką akceptacją u dzieci i osób wrażliwych.
4. Osoby z podwyższonym ryzykiem próchnicy
U pacjentów z suchością w ustach, noszących aparaty ortodontyczne, cierpiących na cukrzycę czy choroby autoimmunologiczne ozonoterapia może być skutecznym elementem profilaktyki stomatologicznej.
5. Wspomagająco przy leczeniu kanałowym lub wypełnieniach
Ozon może być używany do dezynfekcji kanałów korzeniowych, kieszonek przyzębnych oraz powierzchni zęba przed założeniem wypełnienia.
Zalety ozonoterapii w leczeniu próchnicy
- Brak konieczności borowania i znieczulenia,
- Całkowicie bezbolesny zabieg,
- Krótki czas trwania (kilkadziesiąt sekund),
- Bezpieczny dla dzieci i kobiet w ciąży,
- Wysoka akceptacja pacjentów,
- Możliwość stosowania profilaktycznego,
- Działanie przeciwbakteryjne i przeciwzapalne.
Czy ozonoterapia ma ograniczenia?
Tak. Mimo licznych zalet i potencjalnych korzyści, ozonoterapia:
- Nie zastępuje leczenia zaawansowanej próchnicy – nie usunie martwej lub zainfekowanej tkanki zębiny.
- Wymaga odpowiedniej diagnostyki – tylko zmiany nieprzekraczające pewnej głębokości mogą być skutecznie leczone ozonem.
- Nie działa długoterminowo bez wsparcia innych metod – takich jak codzienna higiena, dieta, fluoryzacja.
Ponadto, choć wiele badań laboratoryjnych potwierdza skuteczność ozonu w eliminowaniu bakterii, to dowody kliniczne w zakresie zatrzymania próchnicy są ograniczone i niejednoznaczne.
Podsumowanie
Ozonoterapia to nowoczesne narzędzie w rękach stomatologa, które może skutecznie wspierać leczenie i profilaktykę próchnicy we wczesnym stadium. Jest bezpieczna, szybka i dobrze tolerowana przez pacjentów. Choć nie zastąpi klasycznego leczenia ubytków zaawansowanych, z powodzeniem znajduje zastosowanie jako uzupełnienie działań profilaktycznych i element stomatologii minimalnie inwazyjnej.
Źródła:
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10453584/
- https://iris.unimore.it/retrieve/6078e5a3-5c0d-4855-90b7-3b1e2f8eb6f4/2024_BIomedRep_ozono_21_2_1803_PDF.pdf
- https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0929664613002246
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15266519/
- https://www.mdpi.com/2304-6767/11/8/187
- https://stomatologzabki.com.pl/profilaktyka/
